-प्रदीप खड्का
रसुवामा आएको भीषण बाढीले केवल नदीको बहाव बढाएको छैन, यसले सयौँ परिवारको जीवन नै तहसनहस बनाइदिएको छ । बाढीको भेलले घर बगाएको छ, बस्ती उजाडिएको छ, सडक र पुलमा क्षति पुगेको छ। कतिपय परिवारले आफ्नो घरबार मात्र गुमाएका छैनन्, आफ्ना प्रियजनसमेत गुमाएका छन् । कसैको घरमा चुलो बल्न छाडेको छ, कसैको आँगनमा खेल्ने बालबालिका छैनन्, त कसैको परिवारको सहारा नै बाढीले खोसेर लगेको छ ।
यो विपत्ति केवल रसुवाको समस्या होइन। यसको पीडा सिंगो देशले महसुस गरिरहेको छ । सानो बच्चादेखि वृद्धवृद्धासम्म, मजदुरदेखि कर्मचारीसम्म, सर्वसाधारणदेखि सुरक्षाकर्मीसम्म—बाढीले कसैलाई छुट्याएको छैन । उद्धार तथा राहतमा खटिएका नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका सुरक्षाकर्मीसमेत यस विपत्तिको चपेटामा परेका छन् । सरकारी कर्मचारी, निजी क्षेत्र तथा बैंकिङ क्षेत्रमा कार्यरत कर्मचारीहरू पनि बाढीबाट प्रभावित भएका छन् । आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्ने क्रममा ज्यान गुमाउनेहरूका परिवारमा परेको पीडा झन् गहिरो छ ।
आज धेरै घरका ढोकामा फर्केर आउने प्रतीक्षा छ । तर तीमध्ये केही ढोकामा अब कहिल्यै आफ्ना मान्छे फर्किने छैनन् । कुनै आमाले आफ्नो छोरा पर्खिरहेकी छन्, कुनै बालबालिकाले आफ्नो अभिभावक खोजिरहेका छन्, कुनै श्रीमतीले श्रीमान्को बाटो हेरिरहेकी छन् । बाढीले बनाएको यो खालीपन सडक, पुल वा घर पुनर्निर्माण गरेर मात्रै पूरा हुन सक्दैन ।
“पानी घट्ला, बाटो खुल्ला,
पुल फेरि बन्ला,
तर गुमाएका आफन्तहरू
कहिले फर्किने छैनन् ।”
यही नै अहिलेको विपत्तिको सबैभन्दा पीडादायी सत्य हो ।
प्राकृतिक विपत्तिको यस्तो कठिन समयमा राज्यको भूमिका झन् महत्वपूर्ण हुन्छ । उद्धारमा कुनै ढिलाइ नहोस्, बेपत्ताको खोजी तीव्र बनोस्, घाइतेको उपचार सहज होस् र विस्थापित परिवारलाई तत्काल सुरक्षित बास, खाना, पानी तथा आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराइयोस् । मृतकका परिवारलाई राहत र उचित क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनु सरकारको दायित्व हो । त्यससँगै क्षतिग्रस्त सडक, पुल, विद्युत्, सञ्चार तथा अन्य पूर्वाधारको पुनर्निर्माण पनि तत्काल अघि बढाउनुपर्छ ।
तर राहत र पुनर्निर्माणसँगै अर्को गम्भीर विषय पनि हामीले बिर्सनु हुँदैन—विपत्तिको समयमा संवेदनशीलता ।
देश शोकमा डुबेको बेला केही मानिसहरूले यही पीडालाई आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्ने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्नु अत्यन्त दुःखद कुरा हो । विपत्तिमा सहयोगको नाममा गलत सूचना फैलाउने, पीडितको दुःखलाई व्यापार बनाउने, व्यक्तिगत वा राजनीतिक स्वार्थका लागि संवेदनशील विषयको दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्ति कुनै पनि हालतमा स्वीकार्य हुन सक्दैन ।
यो समय आरोप–प्रत्यारोप गर्ने होइन। यो समय एकअर्कालाई दोष देखाउने होइन । यो समय पीडितको हात समात्ने हो । उद्धारमा खटिएका हातलाई बलियो बनाउने हो । आफन्त गुमाएका परिवारको आँसु पुछ्ने हो । बेपत्ताको खोजीमा राज्यसँगै नागरिक समाज, निजी क्षेत्र र आम नागरिक एकजुट भएर उभिने समय हो ।
रसुवाका उजाडिएका बस्ती फेरि बस्न सक्छन् । भत्किएका घर फेरि बन्न सक्छन् । सडक पुनः निर्माण हुन सक्छन् । पुल फेरि ठडिन सक्छन् । विद्युत् र सञ्चार सेवा पुनः सञ्चालन हुन सक्छ। बजार फेरि चल्न सक्छ । विद्यालयमा फेरि घण्टी बज्न सक्छ ।
तर गुमाएका मानिसहरू फर्केर आउने छैनन् ।
त्यसैले अहिलेको पहिलो प्राथमिकता मानिसको जीवन बचाउनु र बेपत्ताको खोजी गर्नु हुनुपर्छ । त्यसपछि पीडित परिवारको पुनःस्थापना, राहत र दीर्घकालीन पुनर्निर्माणमा राज्यले स्पष्ट योजना बनाएर काम गर्नुपर्छ ।
बाढीले रसुवामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ, तर विपत्तिको समयमा नेपाली समाजको मानवीयता कमजोर हुनु हुँदैन । दुःखको यो घडीमा हामीले एकअर्काको पीडा बुझ्नुपर्छ । पीडितको आँसुमा आफ्नो स्वार्थ खोज्नु होइन, उनीहरूको पीडा कम गर्ने प्रयास गर्नु नै सच्चा मानवता हो ।
आज रसुवा रोइरहेको छ । धेरै परिवार रोइरहेका छन् । धेरै घरका आँगन सुनसान भएका छन् । धेरै आमाबुबाले आफ्ना सन्तान गुमाएका छन् । धेरै बालबालिकाले आफ्नो अभिभावक गुमाएका छन् । राष्ट्रले आफ्ना नागरिक गुमाएको छ ।
त्यसैले मृतकप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै, बेपत्ताहरूको सकुशल उद्धारको कामना गरौँ । घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गरौँ । विस्थापित परिवारलाई सुरक्षित र सम्मानजनक जीवनतर्फ फर्काउन राज्य र समाज दुवैले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरौँ ।
मृतकहरूप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली ।
शोकाकुल परिवारजनमा गहिरो समवेदना । 🙏
